Czym jest struktura zatrudnienia?

Jeśli chcemy dowiedzieć się, czym jest struktura zatrudnienia, definicje znajdziemy np. w Encyklopedii PWN. Zgodnie z nią jest to układ grup osób tworzących zbiorowość zatrudnionych, uwzględniający ich cechy demograficzne, zawody, kwalifikacje, rodzaje wykonywanej pracy oraz formy wynagrodzenia.

Strukturę zatrudnienia określa się w dwóch ujęciach:

  • makroekonomicznym – według zatrudnienia w poszczególnych sektorach gospodarki narodowej;
  • mikroekonomicznym – według zatrudnienia w danym przedsiębiorstwie.

Proporcje między grupami zatrudnionymi w danym sektorze albo firmie w odniesieniu do ogólnej liczby zatrudnionych stanowią o strukturze zatrudnienia. Zwykle jest ona wyrażana jako udział procentowy.

Skala makroekonomiczna

Gospodarkę narodową dzieli się na trzy główne sektory:

  • rolnictwo (w tym leśnictwo i rybołówstwo);
  • przemysł i budownictwo;
  • usługi, które dodatkowo dzieli się na:
    • podstawowe obejmujące m.in.: handel, gastronomię, usługi fryzjerskie, edukację, wymiar sprawiedliwości, instytucje finansowe i ubezpieczeniowe;
    • specjalistyczne m.in.: przetwarzanie informacji, zarządzanie przedsiębiorstwami, marketing i reklama, usługi medyczne.

W krajach słabo rozwiniętych zdecydowana większość obywateli pracuje w rolnictwie, reszta jest zatrudniona w przemyśle, a tylko niewielki procent – w usługach. Odwrotna struktura zatrudnienia jest w krajach rozwiniętych. Tam najwięcej osób jest zatrudnionych w usługach i to specjalistycznych związanych z opieką zdrowotną, turystyką albo finansami. Taki stan jest związany z mechanizacją, automatyzacją i komputeryzacją produkcji.

Skala mikroekonomiczna

Skala mikroekonomiczna odnosi się do zatrudnienia w pojedynczej firmie. Podział dokonuje się pod względem miejsca w hierarchii, kwalifikacji, wykształcenia albo rodzaju wykonywanej pracy. 

Podstawowa struktura zatrudnienia w firmie obejmuje dwa rodzaje pracowników:

  • zatrudnionych na stanowiskach robotniczych i pokrewnych, czyli robotników bezpośrednio produkcyjnych oraz robotników pośrednio produkcyjnych;
  • zatrudnionych na stanowiskach nierobotniczych, np. kontrolerów jakości, pracowników ochrony i obsługi klienta.

Pracowników nierobotniczych z kolei można podzielić na: 

  • kierownictwo przedsiębiorstwa, np. dyrektorów i kierowników działów;
  • pracowników technicznych, np. dozór techniczny, kontrola jakości, przygotowania produkcji;
  • pracowników ekonomicznych np. analityków;
  • pracowników administracyjnych i gospodarczych.

Można też analizować strukturę zatrudnienia względem kwalifikacji zawodowych, biorąc pod uwagę:

  • poziom wykształcenia: wyższe, średnie zawodowe, średnie ogólnokształcące, niepełne średnie ogólnokształcące, zasadnicze zawodowe oraz podstawowe ukończone i nieukończone;
  • posiadanie świadectwa ukończenia szkoły branżowej I albo II stopnia, albo dyplomu mistrza lub czeladnika, wtedy pracowników dzieli się na: wysoko kwalifikowanych, wykwalifikowanych, przyuczonych i niewykwalifikowanych.

Inne podziały mogą dotyczyć płci albo struktury społecznej np. wieku, środowiska społecznego, stanu rodzinnego albo stażu pracy.

Jakie czynniki i zmiany wpływają na strukturę zatrudnienia?

Struktura zatrudnienia jest płynna i zależy głównie od czynników ekonomicznych w danym państwie i na świecie oraz rozwoju technologicznego i automatyzacji. Zmiany struktury zatrudnienia mogą się dokonywać z powodu migracji ludności albo wprowadzenia w życie nowych wytycznych i dyrektyw np. Unii Europejskiej. 

Podstawowymi czynnikami wpływającymi na strukturę zatrudnienia są:

  • wahania rynkowe np. cen surowców albo zmiany podaży i popytu na dane usługi, albo produkty;
  • wahania strukturalne w podstawowych sektorach gospodarki państwa, np. gwałtowna i nadmierna rozbudowa przemysłu ciężkiego;
  • postęp technologiczny, automatyzacja i mechanizacja, np. ciągniki autonomiczne zmniejszają zapotrzebowanie na ich kierowców, roboty w przemyśle wypierają robotników; 
  • polityka państwa, np. w zakresie aktywizacji bezrobotnych albo wsparcia danych branż i dziedzin gospodarki, np. dopłaty dla rolników;
  • wykształcenie;
  • demografia: liczba osób w wieku produkcyjnym, wiek emerytalny, średnia długość życia; skala działalności gospodarczej danego przedsiębiorstwa i jej rodzaj;
  • zmiany klimatyczne.

Jak wygląda struktura zatrudnienia w Polsce?

Jak podaje GUS, w III kwartale 2023 r. liczba osób pracujących w wieku 15-89 lat wyniosła 16 mln 873 tys., natomiast bezrobotnych – 475 tys., co stanowi 2,7% ludności aktywnej zawodowo w wieku 15-89 lat. A jak wygląda struktura zawodowa w poszczególnych sektorach gospodarki?

Rolnictwo

Ogółem zatrudnienie w rolnictwie w Polsce w 2022 r. wynosiło 8,3% i było o 0,1 p.p. niższe niż w 2021 r. W tym sektorze pracowało 9,4% wszystkich zatrudnionych mężczyzn i 6,9% kobiet. 

W 1990 r. w rolnictwie zatrudnienie stanowiło aż 30,4%, w 2015 r. było to już tylko 11,6%.

Powodem takich zmian była migracja ludności ze wsi do miast spowodowana coraz to atrakcyjniejszymi ofertami na pozarolniczym rynku. To z kolei spowodowało, brak następców w gospodarstwach rolniczych. Starsi przechodzili na emeryturę, a młodzi nie garneli się do pracy na roli. Warto wspomnieć, że spadek zatrudnienie w rolnictwie to też efekt modernizacji, np. przy zbiorach albo karmieniu zwierząt. 

Przemysł

W 2022 r. w przemyśle i budownictwie było zatrudnionych ogółem 30,8% wszystkich pracujących. Patrząc wstecz, procent ten nie uległ tak dużym zmianom, jak w innych sektorach. W 1990 r. w przemyśle pracowało 34% zatrudnionych, a w 2015 r. 30,3%.

Wahania są związane upadkiem wielu zakładów włókienniczych, zmniejszeniem zatrudnienia w górnictwie i hutnictwie. Z drugiej strony odnotowujemy wzrost zatrudnienia w budownictwie.

Usługi

W 2022 r. w usługach pracowało 60,9% wszystkich zatrudnionych, i jest to wzrost o 0,2 p.p. względem 2021 r. Przyjmuje się, że w krajach wysoko rozwiniętych odsetek ten wynosi ok. 70-80%. 

W 1995 r. w naszym kraju w sektorze usługowym pracowało 46% wszystkich zatrudnionych, było to 6,7 mln osób. W 2000 r. udział tej dziedziny gospodarki przekroczył 50%, a 2015 r. wynosił już 57,9% i od tej pory stałe rośnie. Takie proporcie świadczą o tym, że Polacy osiągnęli pewien poziom dochodów, a gospodarka się unowocześniła. Za tym zawsze idzie popyt na różnego rodzaju usługi.

Struktura zatrudnienia w innych krajach Europy

Wg danych zgromadzonych przez International Labour Organization zatrudnienie w przemyśle w 2021 r. przedstawiało się następująco:

  • Niemcy – 27,62%
  • Francja – 19,5%
  • Rumunia – 30,39%
  • Hiszpania – 20,19%
  • Węgry – 31,45%

Zatrudnienie w rolnictwie wynosi:

  • Niemcy – 1,25%
  • Francja – 2,51%
  • Rumunia – 18,61%
  • Hiszpania – 4,06%
  • Węgry – 4,4%

Struktura zatrudnienia w usługach:

  • Niemcy – 71,12%
  • Francja – 77,99%
  • Rumunia – 51%
  • Hiszpania – 75,75%
  • Węgry – 64,16%

Podsumowanie

Struktura zatrudnienia w skali makroekonomicznej wyrażana jest procentowo i pokazuje udziały w poszczególnych sektorach gospodarki. Od kilku lat w Polsce najwięcej osób pracuje w usługach – jest to ponad 60%. W przemyśle i budownictwie zatrudnienie znajduje prawie 31%, a w rolnictwie niewiele ponad 8%.

W odniesieniu do skali mikro, struktura pokazuje zatrudnienie poszczególnych grup w danej firmie. Grupy można wyróżniać pod względem np. płci, wieku, stażu albo rodzaju pracy.

FAQ

Poznaj odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania na OLX zawodowo.

Co określa struktura zatrudnienia?

Struktura zatrudnienia określa procentowy udział danych grup w stosunku do całkowitej liczby zatrudnionych.

Ile osób w Polsce pracuje w usługach?

Jak podaje GUS, w sektorze usług w 2022 r. pracowało 60,6% wszystkich zatrudnionych.

Jaka jest struktura zatrudnienia w Polsce?

W 2022 r. w sektorze rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo pracowało 8,3% wszystkich pracujących, w przemyśle i budownictwie – 30,7%, natomiast w usługach – 60,6%.