Czym jest spółdzielcza umowa o pracę?
Stosunek pracy pomiędzy spółdzielnią a jej członkiem nawiązuje się przez spółdzielczą umowę o pracę. Reguluje ją ustawa Prawo spółdzielcze, a w zakresie nieuregulowanym stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu pracy.
Spółdzielczą umowę o pracę wyróżnia specyficzne podejście do współpracy. Mimo że strony stosunku mają określone prawa i obowiązki podobne jak w przypadku zwykłej umowy o pracę, zatrudniony nie jest tylko pracownikiem świadczącym pracę na rzecz pracodawcy, ale również może realnie wpływać na funkcjonowanie spółdzielni.
Pracownik zatrudniony na podstawie spółdzielczej umowy o pracę musi przystąpić do spółdzielni w charakterze członka. Tym samym staje się jej współwłaścicielem i musi być uwzględniany przy podejmowaniu istotnych dla podmiotu decyzji.
Wzór spółdzielczej umowy o pracę
Strony, które chcą zawrzeć spółdzielczą umowę o pracę, muszą zadbać o dopełnienie formalności związanych z nawiązaniem stosunku pracy. Art. 77 kp wprowadzający tę formę zatrudnienia nie precyzuje szczegółowych wymagań dla tego rodzaju współpracy, jednak umowa musi spełniać ogólne wymogi. Skorzystaj z gotowego wzoru spółdzielczej umowy o pracę, aby mieć pewność, że w treści dokumentu znalazły się wszystkie istotne elementy.
Jakie są różnice między spółdzielczą a zwykłą umową o pracę?
Podstawowe różnice między spółdzielczą a zwykłą umową o pracę dotyczą podmiotu zatrudniającego i charakteru współpracy.
Podczas gdy w przypadku klasycznej umowy o pracę pracodawcą mogą być różne podmioty – w tym zarówno przedsiębiorstwa, jak i osoby fizyczne – to spółdzielcze umowy o pracę mają prawo zawierać tylko spółdzielnie. W przypadku zwykłego stosunku pracy nie ma też mowy o członkostwie w podmiocie prowadzonym przez pracodawcę. Osoba zatrudniona na podstawie spółdzielczej umowy o pracę jest z kolei jednocześnie członkiem spółdzielni, więc ma bezpośredni wpływ na jej działalność. Ta różnica wpływa na sposób nawiązania stosunku pracy – zwykły stosunek pracy rozpoczyna się podpisaniem umowy o pracę, podczas gdy spółdzielcza umowa o pracę wymaga podjęcia uchwały o przyjęciu nowego pracownika do grona członków.
Rozwiązanie zwykłej umowy o pracę odbywa się co do zasady przez jej wypowiedzenie. W przypadku spółdzielczej umowy o pracę zakończenie stosunku pracy może odbyć się również przez wykreślenie członka z rejestru spółdzielni, np. na skutek decyzji o wykluczeniu konkretnego pracownika. W takiej sytuacji umowa wygasa automatycznie.
Pracownik zatrudniony na podstawie typowej umowy o pracę ma prawo do wynagrodzenia. Nie uczestniczy jednak w zyskach firmy, otrzymując co miesiąc ustaloną kwotę pensji. Spółdzielcza umowa o pracę daje dodatkowo pracownikowi szansę na udział w zyskach przy podziale czystej nadwyżki bilansowej.
Obie formy współpracy różni też podstawa prawna. Umowa o pracę jest regulowana w kodeksie pracy, a spółdzielczy stosunek pracy dodatkowo w ustawie Prawo spółdzielcze.
Kiedy można zawrzeć spółdzielczą umowę o pracę?
Zatrudnienie w spółdzielni pracy jest możliwe w przypadku pracowników z różnych branż. Takie podmioty mogą mieć zarówno charakter socjalny, jak i specjalistyczny.
Współpracę na podstawie spółdzielczej umowy o pracę mogą podjąć chociażby profesjonalni rzemieślnicy, których doświadczenie odpowiada profilowi działalności spółdzielni. Często spotykane są m.in. podmioty oferujące w tej formie usługi stolarskie czy elektryczne. W takim wypadku współpracę na podstawie spółdzielczej umowy o pracę może podjąć np. elektryk z doświadczeniem w branży, który zostanie wpisany w poczet członków i będzie miał wpływ na jej funkcjonowanie.
Spółdzielnie socjalne wspierają osoby znajdujące się w trudnej sytuacji na rynku pracy, m.in. wykluczone społecznie. Celem ich funkcjonowania – obok działalności gospodarczej – jest realizowanie celów społecznych. Zatrudnienie na podstawie spółdzielczej umowy o pracę mogą tam znaleźć m.in. osoby z niepełnosprawnościami czy mierzące się z bezrobociem strukturalnym.
Prawa i obowiązki pracownika w ramach spółdzielczej umowy o pracę
Pracownik zatrudniony na podstawie spółdzielczej umowy o pracę ma podobne prawa i obowiązki jak w przypadku zwykłej umowy o pracę. To przede wszystkim prawo do wynagrodzenia, urlopu czy świadczeń ZUS oraz ochrony trwałości stosunku pracy. Jednocześnie musi wykonywać swoją pracę z należytą starannością na zasadach ustalonych w umowie.
Spółdzielczy stosunek pracy to dodatkowo prawo do udziału w walnych zgromadzeniach spółdzielni i głosowania nad podejmowanymi uchwałami. Członek może pozyskiwać informacje o sytuacji podmiotu, a nawet czerpać dodatkowy zysk z podziału nadwyżki finansowej, jeśli zgromadzenie podejmie decyzję w tym przedmiocie.
Wady i zalety spółdzielczej umowy o pracę
Spółdzielcza umowa o pracę zapewnia pełne prawa pracownicze (w tym m.in. do zwolnienia lekarskiego czy urlopu) i możliwość rozwoju zawodowego, a jednocześnie daje szansę na uzyskanie dodatkowego zysku z udziału w nadwyżce finansowej oraz prawo współdecydowania o działalności podmiotu. Spółdzielnie oferują zazwyczaj długoterminową współpracę, co bezpośrednio przekłada się na poczucie bezpieczeństwa pracownika.
Jednocześnie spółdzielcza umowa o pracę może wiązać się z dodatkowymi obowiązkami wynikającymi z członkostwa w spółdzielni. Takie podmioty mają też często ograniczone możliwości finansowe, co wpływa na problem z brakiem konkurencyjności wynagrodzenia.
Jak rozwiązać spółdzielczą umowę o pracę?
Spółdzielcza umowa o pracę może zostać zakończona na zasadach analogicznych jak zwykła umowa o pracę. Najbardziej elastyczną formą jest rozwiązanie umowy za porozumieniem stron. W tym celu pracodawca i pracownik muszą podpisać odpowiedni dokument. Dopuszczalne jest także wypowiedzenie umowy z zachowaniem okresu wypowiedzenia oraz rozwiązanie spółdzielczej umowy o pracę bez wypowiedzenia w razie ciężkiego naruszenia obowiązków przez jedną ze stron stosunku pracy. Każde wypowiedzenie musi być uzasadnione.
Wygaśnięcie spółdzielczej umowy o pracę ma też miejsce w sytuacji, gdy pracownik traci członkostwo w podmiocie. Zainteresowany może wystąpić z niego dobrowolnie, składając właściwe oświadczenie. Do wykluczenia członka z rejestru dochodzi z kolei najczęściej z powodu naruszenia zasad działalności spółdzielni czy braku zaangażowania. Inne sytuacje, w których dochodzi do zakończenia spółdzielczej umowy o pracę, to m.in. śmierć członka czy likwidacja spółdzielni.
Rozwiązanie spółdzielczej umowy o pracę w czasie trwania członkostwa nie powoduje automatycznie wykreślenia pracownika z grona członków. Jeśli statut podmiotu to dopuszcza, a zainteresowany nie złożył oświadczenia o rezygnacji ani nie został wykluczony, pozostanie w strukturach spółdzielni.
Spółdzielcza umowa o pracę może być ciekawą szansą na rozwój zawodowy. Przed podjęciem zatrudnienia w tej formie warto poznać prawa i obowiązki, które się z nią wiążą. Spółdzielczy stosunek pracy daje możliwość wpływu na decyzje spółdzielni, ale jednocześnie wiąże się z określoną odpowiedzialnością.
