Odprawa emerytalna – ile wynosi i komu przysługuje?

Czym jest odprawa emerytalna?

Odprawa emerytalna jest dodatkowym wynagrodzeniem dla pracownika, który kończy pracę zawodową. Zasady jej wypłacania reguluje art. 92(1) Kodeksu pracy. Mówi on między innymi o tym, że świadczenie można otrzymać tylko raz – w momencie ustania stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę.

Sposób rozwiązania stosunku pracy nie ma wpływu na wypłatę odprawy emerytalnej. Bez względu na to, czy pracownik został zwolniony dyscyplinarnie, otrzymał wypowiedzenie, czy rozwiązał umowę za porozumieniem stron, ostatni pracodawca musi wypłacić mu to dodatkowe wynagrodzenie.

Znaczenia nie ma także wymiar czasu pracy. Z uwagi na zależność między odprawą emerytalną a niepełnym etatem, osoby zatrudnione w ½ czy ¼ wymiaru również otrzymują dodatkową pensję przy przejściu na emeryturę. Takie same zasady stosuje się też niezależnie od rodzaju umowy – odprawę dla pracownika z umową o pracę na czas określony wylicza się identycznie jak dla emeryta zatrudnionego na czas nieokreślony.

Na takie świadczenie nie mogą jednak liczyć zleceniobiorcy pracujący na podstawie umów cywilnoprawnych.

Komu należy się odprawa emerytalna?

Zgodnie z Kodeksem pracy odprawa emerytalna jest świadczeniem powszechnym. Przysługuje każdemu pracownikowi, który spełnia następujące warunki:

• Nabył prawo do emerytury.
• Zakończył stosunek pracy z powodu przejścia na emeryturę.
• Nie pobrał wcześniej odprawy emerytalnej.

Warto zauważyć, że możliwa jest też wypłata odprawy emerytalnej bez rozwiązania stosunku pracy, rozumianego jako formalne wypowiedzenie umowy. Dojdzie do niej np. przy porozumieniu stron czy wygaśnięciu umowy wskutek upływu czasu. Ważne jednak, aby to przejście na emeryturę było bezpośrednią przyczyną zakończenia współpracy.

Co istotne, o przyznaniu odprawy emerytalnej nie decyduje ani staż pracy, ani czas spędzony u ostatniego pracodawcy.

Kiedy nie przysługuje odprawa emerytalna?

W zdecydowanej większości przypadków pracownik powinien otrzymać od pracodawcy odprawę emerytalną przy przejściu na emeryturę. Zdarzają się jednak sytuacje, w których takie świadczenie nie będzie mu się należało. Stanie się tak na przykład wtedy, gdy zainteresowany nie spełni jednego z wymienionych wyżej warunków. Odprawa emerytalna nie przysługuje więc osobom, które:

• Uzyskały prawo do emerytury, ale kontynuują zatrudnienie.
• Otrzymały już odprawę emerytalną lub rentową u poprzedniego pracodawcy.
• Są uprawnione do pobierania świadczenia emerytalnego lub renty rodzinnej.
• Pracują na podstawie umowy-zlecenia lub umowy o dzieło.

Do niedawna można było spotkać się też z poglądem, że towarzysząca przejściu na emeryturę odprawa nie należy się pracownikom, którzy zostali zwolnieni dyscyplinarnie. W 2017 roku Sąd Najwyższy stwierdził jednak w swojej uchwale, że taki sposób rozwiązania umowy o pracę nie może odbierać zatrudnionemu prawa do jednorazowej odprawy. Chodziło co prawda o sytuację pracownika samorządowego, ale zasada ta powinna znajdować zastosowanie także w przypadku innych osób.

Odprawa emerytalna – wysokość świadczenia

Wysokość odprawy emerytalnej jest regulowana przede wszystkim przez Kodeks pracy. Zgodnie z jego zapisami, świadczenie nie może być niższe niż 1-miesięczne wynagrodzenie pracownika. Jeżeli pracodawca ma taką wolę, może też zaoferować wyższą odprawę osobom przechodzącym na emeryturę.

Pracownicy powinni więc zapoznać się z obowiązującymi w firmie układami zbiorowymi lub innymi regulaminami, które mogą określać wysokość odprawy emerytalnej. Jeżeli takie dokumenty nie zostały spisane, należy założyć, że w zakładzie znajdują zastosowanie regulacje Kodeksu pracy. Różnice mogą być widoczne choćby między odprawą emerytalną w prywatnej firmie a odprawą emerytalną w budżetówce.

Zauważ też, że choć świadczenie ma charakter jednorazowy, to pracownik może otrzymać odprawę emerytalną od kilku pracodawców. Do takiej sytuacji dojdzie, gdy zakończy karierę, pracując w paru różnych miejscach jednocześnie.

Jakie składniki wynagrodzenia są wliczane do odprawy emerytalnej?

W celu wyliczenia odprawy emerytalnej należy wziąć pod uwagę zarówno stałe, jak i zmienne składniki wynagrodzenia. Jej wysokość ustala się podobnie jak wartość ekwiwalentu urlopowego – na podstawie średniej z przyjętego okresu rozliczeniowego (zazwyczaj ostatnich 3 miesięcy).

Jeśli zastanawiasz się, jak wyliczyć odprawę emerytalną, uwzględnij więc:

• wynagrodzenie zasadnicze,
• stałe dodatki: stażowy, funkcyjny, motywacyjny, za warunki pracy,
• wynagrodzenie za nadgodziny i pracę w porze nocnej,
• premie i nagrody (miesięczne, kwartalne, roczne).

Przy obliczaniu odprawy emerytalnej po ustaniu stosunku pracy nie bierze się natomiast pod uwagę takich zarobków jak nagrody z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych (ZFŚS), premie uznaniowe czy wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy.

Jak obliczyć wysokość odprawy emerytalnej? Przykład

Załóżmy, że pracownik odchodzi na emeryturę 31 marca i ma:

• zatrudnienie na pełny etat,
• wynagrodzenie zasadnicze: 4 000 zł,
• dodatek stażowy (stały): 400 zł,
• premie miesięczne (zmienne):
  • styczeń – 350 zł,
  • luty – 250 zł,
  • marzec – 500 zł,
• premię kwartalną: 900 zł.

Aby obliczyć odprawę emerytalną pracownika:

1. Zsumuj stałe składniki: 4 000 zł + 400 zł = 4 400 zł.
2. Ustal średnią premii miesięcznych z 3 miesięcy: (350 + 250 + 500) ÷ 3 = 366,67 zł
3. Ustal średnią premii kwartalnych z 12 miesięcy: 900 ÷ 3 = 300 zł
4. Zsumuj wszystkie składniki: 4 400 zł + 366,67 zł + 300 zł = 5 066,67 zł

Odprawa emerytalna pracownika wyniesie 5 066,67 zł brutto.

Kto otrzymuje większą odprawę emerytalną?

Szczególną uwagę warto zwrócić na grupy zawodowe, którym zgodnie z prawem pracy przysługuje wyższa odprawa emerytalna. Chodzi przede wszystkim o nauczycieli i pracowników samorządowych. Sprawdź, na jakie świadczenia mogą liczyć pracownicy z tych sektorów i jak różnią się odprawy emerytalne w prywatnych firmach od odpraw emerytalnych w budżetówce!

Ile wynosi odprawa emerytalna nauczyciela?

Sposób wyliczania odprawy emerytalnej dla tego zawodu regulowany jest w Karcie nauczyciela. Wysokość świadczenia może wynosić równowartość 2- lub 3-miesięcznej pensji i zależy od stażu pracy:

• Odprawa o równowartości 2-miesięcznego wynagrodzenia przysługuje nauczycielom ze stażem pracy krótszym niż 20 lat.
• Odprawa o równowartości 3-miesięcznego wynagrodzenia przysługuje nauczycielom ze stażem pracy dłuższym niż 20 lat.

Ile wynosi odprawa emerytalna pracownika samorządowego?

Na wyższe świadczenia mogą też liczyć urzędnicy państwowi i pracownicy na stanowiskach samorządowych. Jak w ich przypadku wygląda wyliczanie stażu pracy do odprawy emerytalnej?

• Staż pracy powyżej 10 lat – dwumiesięczna odprawa emerytalna.
• Staż pracy powyżej 15 lat – trzymiesięczna odprawa emerytalna.
• Staż pracy powyżej 20 lat – sześciomiesięczna odprawa emerytalna.

Ile wynosi odprawa emerytalna po 40 latach pracy?

Na szczególną uwagę zasługuje też sytuacja pracowników w kilku sektorach, które uprawnione są do specjalnej nagrody jubileuszowej. Jest to odprawa emerytalna przyznawana po 40 latach pracy i przysługująca między innymi:

• pracownikom urzędów państwowych i samorządów,
• pracownikom służby cywilnej i budżetówki,
• nauczycielom i pracownikom niektórych uczelni publicznych,
• górnikom.

Warto zauważyć, że nagroda jubileuszowa stanowi świadczenie dodatkowe, więc przyznawana jest niezależnie od odprawy emerytalnej.

Zastanawiasz się, na jaką odprawę emerytalną po 40 latach pracy mogą liczyć na przykład górnicy? W ich przypadku nagroda jubileuszowa wynosi 3-krotność miesięcznej pensji, a po kolejnych 5 latach przysługuje im nawet 350% wynagrodzenia.

Wypłata odprawy emerytalnej – kiedy ma miejsce?

Choć prawo nie precyzuje, kiedy odprawa emerytalna powinna zostać wypłacona, to zazwyczaj następuje to ostatniego dnia pracy. W tym momencie pracownik spełnia wszystkie warunki uprawniające go do świadczenia. Co istotne, fakt przyznania odprawy musi zostać odnotowany w świadectwie pracy, a dokument ten wręcza się zatrudnionemu najpóźniej 7 dni od rozwiązania umowy.

Warto też sprecyzować, kto wypłaca odprawę emerytalną. Obowiązek ten spoczywa wyłącznie na pracodawcy, a pracownik w żaden sposób nie musi starać się o świadczenie. Odpowiedź na pytanie, czy trzeba pisać podanie o odprawę emerytalną, jest więc negatywna.

Jedynym dokumentem do odprawy emerytalnej, jaki należy dostarczyć pracodawcy, jest decyzja ZUS potwierdzająca przyznanie pracownikowi emerytury lub renty.

Jeżeli pracodawca zwleka z wypłatą odprawy emerytalnej, naraża się na grzywnę w wysokości od 1 000 do nawet 30 000 zł.

Czy odprawa emerytalna jest opodatkowana?

Wiele osób może zastanawiać się nad tym, czy odprawa emerytalna jest zwolniona z podatku. Niestety traktuje się ją jako przychód ze stosunku pracy, więc pracodawca musi pomniejszyć ją o zaliczkę na PIT. Ile wynosi podatek od odprawy emerytalnej? W zależności od tego, czy pracownik przekroczył pierwszy próg podatkowy, będzie to 12% lub 32%.

Relacja między odprawą emerytalną a podatkiem dochodowym zmienia się jedynie w przypadku ulgi PIT dla seniorów. Dzięki niej osoby, które ukończyły 60 lat (kobiety) lub 65 lat (mężczyźni), mogą nie płacić podatku od przychodów ze stosunku pracy do kwoty 85 528 zł rocznie. Taki przywilej przysługuje pracownikom, którzy nadal opłacają składki i nie pobierają jeszcze emerytury.

Dużo korzystniej wygląda zależność między odprawą emerytalną a ZUS. Świadczenie nie jest bowiem oskładkowane, więc w każdym przypadku pracownik dostanie na rękę więcej, niż otrzymywał za pracę w poprzednich miesiącach.

Podsumowanie

Dzięki lekturze tego artykułu wiesz już, czy odprawa emerytalna jest obowiązkowa i ile powinna wynosić. Są to informacje, które przydadzą się zarówno pracownikowi, jak i pracodawcy. Pamiętaj więc o przysługujących Ci prawach oraz spoczywających na Tobie obowiązkach, a kwestie związane z odprawą emerytalną nigdy nie sprawią Ci problemu!