Co to jest babciowe (program „Aktywni rodzice w pracy”)?
Termin „babciowe” odnosi się do świadczenia „Aktywni rodzice w pracy”, które jest częścią rządowego programu „Aktywny rodzic”. Ma on na celu wspieranie rodziców, którzy chcą pozostać aktywni zawodowo i jednocześnie zapewnić dzieciom opiekę. To oni decydują, na co przeznaczyć otrzymane środki. Można opłacić z nich np. wynagrodzenie babci, niani lub innego opiekuna. Jedyny warunek to zawarcie tzw. umowy uaktywniającej.
Babciowe stanowi jedno z trzech świadczeń przyznawanych w ramach programu „Aktywny rodzic”. Dwa pozostałe to „Aktywnie w żłobku” i „Aktywnie w domu”. Rodzice mogą wybrać spośród nich tylko jedną formę wsparcia. Mają jednak prawo płynnie przechodzić między nimi, tak aby pomoc jak najlepiej odpowiadała ich aktualnej sytuacji życiowej.
Program „Aktywny rodzic” obowiązuje od 1 października 2024 roku na mocy ustawy o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu małych dzieci.
Komu przysługuje babciowe? Warunki przyznawania
Program „babciowe” przysługuje rodzicom małych dzieci, którzy są aktywni zawodowo i samodzielnie organizują opiekę nad dzieckiem. Maluch nie może być więc zapisany do żłobka, klubu dziecięcego czy przedszkola.
Wbrew zwyczajowej nazwie, babciowe rzadko trafia bezpośrednio do babci. Zazwyczaj otrzymują je:
- matka lub ojciec dziecka – przy opiece naprzemiennej środki dzieli się na pół,
- osoba pełniąca funkcję rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka,
- faktyczny opiekun dziecka.
Kluczowymi kryteriami przy przyznawaniu świadczenia są wiek dziecka oraz aktywność zawodowa jego rodziców.
Wiek dziecka
Prawo do babciowego mają wyłącznie rodzice dzieci między 12. a 35. miesiącem życia. Jeśli wychowują więcej niż jedno dziecko, świadczenie mogą odbierać za każde z nich (pod warunkiem spełnienia kryterium wieku).
Aktywność zawodowa rodziców
Jak już wiesz, babciowe jest skierowane do rodziców, którzy pracują i nie korzystają z opieki instytucjonalnej. Za aktywność zawodową uznaje się:
- umowy o pracę,
- umowy-zlecenia,
- prowadzenie własnej działalności gospodarczej,
- umowy wypłacane ze środków publicznoprawnych (np. dla żołnierzy czy strażaków),
- prowadzenie działalności rolniczej (pod warunkiem ubezpieczenia w KRUS przez okres min. 12 miesięcy).
Przy babciowym nie obowiązuje tradycyjny próg dochodowy. Liczy się sam fakt aktywności zawodowej i ubezpieczenia w ZUS (lub KRUS). Spełnione muszą zostać zatem określone warunki składkowe. Gdy dziecko wychowują wspólnie dwie osoby (np. rodzice):
- oboje muszą podlegać ubezpieczeniu społecznemu,
- łączna podstawa ich składek musi wynosić co najmniej 100% minimalnego wynagrodzenia,
- podstawa składek każdego z nich nie może być niższa niż 50% minimalnego wynagrodzenia (lub 30% przy działalności gospodarczej na określonych ulgach).
Gdy rodzic wychowuje dziecko samotnie, musi opłacać składki ZUS od podstawy co najmniej 100% minimalnego wynagrodzenia.
Babciowe może zostać wypłacone za okres urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego czy wypoczynkowego. Przysługuje też podczas pobierania zasiłku chorobowego, opiekuńczego czy rehabilitacyjnego. Inaczej wygląda natomiast zależność między babciowym a urlopem wychowawczym – w jego trakcie świadczenie nie może być wypłacane, ponieważ rodzice nie są aktywni zawodowo.
Warto wymienić też inne sytuacje, w których rodzicom nie będzie przysługiwało babciowe. Mowa przede wszystkim o:
- działalności nierejestrowanej,
- umowach o dzieło,
- ubezpieczeniu w KRUS krótszym niż 12 miesięcy.
Ile wynosi babciowe?
Świadczenie „Aktywni rodzice w pracy” ma stałą wysokość 1500 zł miesięcznie. W przypadku dzieci z niepełnosprawnością wzrasta do 1900 zł.
Standardowa kwota 1500 zł miesięcznie
Jeśli rodzice spełniają warunki uprawniające do świadczenia, mogą otrzymywać 1500 zł na dziecko w ramach babciowego. Jako że środki wypłacane są tylko między 12. a 35. miesiącem życia pociechy, oznacza to maksymalnie 24 wypłaty.
Warto też wyjaśnić, czy babciowe jest opodatkowane. Beneficjentów ucieszy fakt, że od świadczenia nie trzeba odprowadzać ani zaliczki na podatek dochodowy, ani składki zdrowotnej.
1900 zł dla rodziców dzieci z niepełnosprawnością
Rodzice dzieci z niepełnosprawnościami mogą liczyć na 1900 zł babciowego miesięcznie. Do tej grupy zalicza się maluchy z orzeczeniem o niepełnosprawności, o ile dokument ten:
- potwierdza potrzebę zapewnienia dziecku stałej opieki,
- wskazuje na konieczność długotrwałej opieki lub pomocy wynikającej z ograniczonej samodzielności,
- podkreśla wymóg stałego zaangażowania opiekuna w codzienne funkcjonowanie dziecka, w tym w leczenie, edukację lub rehabilitację.
Jakie zasady obowiązują przy otrzymaniu świadczeń?
Program „Aktywny rodzic” oferuje kilka form wsparcia, ale na jedno dziecko można pobierać tylko jeden wariant świadczenia w danym miesiącu. Wybór powinien zależeć od tego, jak organizujesz opiekę. Zmiana formatu jest możliwa, gdy zmieni się Twoja sytuacja życiowa. Poza babciowym do dyspozycji masz również świadczenia „Aktywnie w domu” i „Aktywnie w żłobku”.
Aktywnie w domu
Jest to świadczenie dla rodziców, którzy osobiście opiekują się dzieckiem i nie korzystają z pomocy instytucjonalnej. Podobnie jak babciowe, przysługuje przy wychowywaniu pociechy między 12. a 35. miesiącem życia. Co istotne, nie wymaga aktywności zawodowej. Jego wysokość to 500 zł miesięcznie.
Aktywnie w żłobku
Ten wariant dotyczy sytuacji, gdy dziecko uczęszcza do żłobka, klubu dziecięcego lub korzysta z usług dziennego opiekuna. Świadczenie ma pomóc w pokryciu kosztów opieki. Zasady obowiązujące przy tej formie wsparcia najbardziej przypominają założenia babciowego. Wypłacane jest na dzieci w wieku 12 – 35 miesięcy, jego wysokość to 1500 lub 1900 zł miesięcznie, a rodzice zobowiązani są do aktywności zawodowej.
Jak złożyć wniosek o babciowe?
Wniosek o babciowe można złożyć tylko przez internet. ZUS nie przyjmuje dokumentów w formie papierowej – ani osobiście, ani pocztą. Do dyspozycji masz więc następujące kanały:
- PUE / eZUS – zaloguj się na swoje konto i wybierz odpowiedni formularz świadczenia.
- Aplikacja mobilna mZUS – działa na smartfonie i pozwala wypełnić formularz krok po kroku.
- Portal Emp@tia – system Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z formularzem online.
- Bankowość elektroniczna – niektóre banki pozwalają złożyć wniosek za pośrednictwem swoich systemów.
Większość wniosków składana jest przez PUE ZUS i aplikację mZUS. Jak zrobić to krok po kroku?
- Zaloguj się do PUE/eZUS, np. za pomocą profilu zaufanego.
- Wybierz zakładkę „Świadczeniobiorca”, a następnie opcję „Aktywny rodzic”.
- W widoku „Utwórz nowy wniosek” kliknij przycisk „Pokaż”, aby uruchomić kreator.
- Wybierz formę wsparcia, która Cię interesuje („Aktywni rodzice w pracy” w przypadku babciowego).
- Określ, kto składa wniosek, i podaj wymagane informacje.
- Podaj wiek dziecka, klikając przycisk „Dodaj dziecko” lub „Wybierz dziecko”.
- Wskaż, czy wychowujesz dziecko z drugą osobą (podaj jej dane), czy samodzielnie.
- Określ, czy pobierasz świadczenia w innym kraju.
- Podaj numer rachunku bankowego i złóż wymagane oświadczenia (m.in. o prawdziwości danych).
- Zatwierdź wniosek i podpisz go jedną z dostępnych metod (np. profilem zaufanym).
Czy babciowe należy się rodzicom lub opiekunom prowadzącym własną działalność gospodarczą?
Babciowe przysługuje osobom prowadzącym działalność gospodarczą, o ile razem opłacają one składki społeczne od podstawy wynoszącej min. 100% najniższej krajowej.
ZUS nie sprawdza wysokości dochodu ani obrotów firmy. Interesuje się wyłącznie podstawą wymiaru składek emerytalnych i rentowych. Należy pamiętać również o tym, że świadczenie nie jest wypłacane przy zawieszonej działalności.
Babciowe a inne świadczenia
Choć babciowego nie można łączyć z innymi świadczeniami w ramach programu „Aktywny rodzic”, to nic nie stoi na przeszkodzie, aby korzystać w tym samym czasie z innych form wsparcia. Mowa choćby o popularnym 800+.
Babciowe a 800+
Babciowe i 800+ można pobierać równolegle. Są to dwa różne świadczenia. 800+ przysługuje na dziecko do 18. roku życia i nie zależy od dochodu. Program „Aktywny rodzic” działa niezależnie, więc samo pobieranie 800+ nie blokuje babciowego.
Aktywny Rodzic a rodzinny kapitał opiekuńczy (RKO)
Rodzinny kapitał opiekuńczy (RKO) to niedostępna już forma wsparcia na drugie i kolejne dziecko. Świadczenie było wypłacane w wysokości 1000 zł przez 12 miesięcy lub 500 zł przez 24 miesiące do limitu 24 000 zł. Przysługiwało rodzicom dzieci między 12. a 35. rokiem życia i nie narzucało kryterium dochodowego.
Świadczenie RKO zostało jednak zastąpione przez program „Aktywny rodzic” i nie można już o nie wnioskować.
Babciowe, czyli „Aktywni rodzice w pracy” – podsumowanie
Babciowe to element szerszych działań z zakresu polityki społecznej, których celem jest wsparcie rodziców w pierwszych latach życia dziecka. Świadczenie pomaga pogodzić pracę z wychowywaniem dzieci i daje większą swobodę wyboru formy opieki. Dla wielu rodzin to nieoceniona pomoc do momentu, gdy dziecko przejdzie na wychowanie przedszkolne. Znajomość zasad programu pozwala lepiej zarządzać domowym budżetem i łatwiej pogodzić życie zawodowe z osobistym.
min.
