Czym jest ocena ryzyka zawodowego?
Ocena ryzyka zawodowego to proces, w którym systematycznie analizujesz wszystkie zagrożenia związane z wykonywaną pracą. Sprawdzasz, które sytuacje mogą prowadzić do wypadków, urazów lub problemów zdrowotnych pracowników. Dzięki temu wiesz, jakie konsekwencje mogą wyniknąć z kontaktu z niebezpiecznymi czynnikami w środowisku pracy.
W trakcie oceny określasz, czy zagrożenia można całkowicie wyeliminować, a jeśli nie – jakie działania ograniczą ryzyko do minimum. Proces ten pozwala wprowadzić skuteczne środki ochrony i poprawić bezpieczeństwo na stanowiskach pracy.
Ocena ryzyka zawodowego jest obowiązkowa. Zgodnie z art. 226 Kodeksu pracy pracodawca musi ją regularnie przeprowadzać, dokumentować i stosować odpowiednie środki profilaktyczne. Dodatkowo ma obowiązek informować pracowników o potencjalnych zagrożeniach i o zasadach ochrony, jakie należy stosować w codziennej pracy.
Pracodawca powinien też konsultować działania związane z BHP z pracownikami lub ich przedstawicielami. Komunikacja ta obejmuje m.in.:
- określanie zagrożeń przy konkretnych zadaniach,
- omawianie sposobów ich eliminacji,
- przekazywanie pracownikom pełnych informacji o ryzyku i sposobach jego zmniejszania.
Jak przeprowadzić ocenę ryzyka zawodowego?
Ocena ryzyka zawodowego powinna być prosta i oparta na zdrowym rozsądku. Możesz ją przeprowadzić, stosując 5 podstawowych zasad:
1. Zbierz informacje
Na początku zbierz wszystkie dane potrzebne do oceny ryzyka zawodowego. Sprawdź:
- jakie stanowiska pracy podlegają ocenie,
- jakich narzędzi używa się w firmie,
- jakie obszary pracy wiążą się z ryzykiem.
Uwzględnij też charakterystykę pracowników. Zastanów się na przykład, czy są wśród nich kobiety w ciąży lub osoby z niepełnosprawnością. Cennych informacji dostarczą Ci ponadto wyniki pomiarów czynników szkodliwych i przepisy dotyczące poszczególnych stanowisk.
Zawsze warto też porozmawiać z pracownikami, aby dowiedzieć się, z jakimi zagrożeniami – ich zdaniem – mają do czynienia na co dzień.
2. Zidentyfikuj zagrożenia
Sprawdź, jakie czynniki mogą stwarzać niebezpieczeństwo na poszczególnych stanowiskach. Często są to na przykład:
- ruchome części maszyn,
- ostre narzędzia,
- hałas,
- substancje chemiczne,
- pył,
- praca na wysokości.
Na tym etapie oceny ryzyka zawodowego pomocne okażą się karty charakterystyk zagrożeń zawodowych. Są one dostępne m.in. w Centralnym Instytucie Ochrony Pracy.
3. Określ stopień ryzyka
Określ, jak często mogą wystąpić dane zagrożenia i jakie są ich potencjalne skutki. Na tym etapie do dyspozycji masz choćby metodę opisaną w Polskiej Normie PN-N-18002. Łączy ona ciężkość następstw poszczególnych zagrożeń z prawdopodobieństwem ich wystąpienia. Pozwala to określić poziom ryzyka na konkretnym stanowisku pracy.
Możesz też skorzystać z innych metod szacowania ryzyka zawodowego, takich jak risk score. To proces, który obejmuje następujące etapy:
- Opisanie obszaru występowania zagrożenia.
- Sporządzenie listy rozpoznanych zagrożeń.
- Oszacowanie ryzyka na podstawie prawdopodobieństwa wystąpienia, czasu ekspozycji i możliwych skutków.
- Wartościowanie ryzyka.
4. Wprowadzaj działania ograniczające ryzyko
W pierwszej kolejności zlikwiduj lub zredukuj największe zagrożenia w środowisku pracy. Jeśli ryzyko jest wysokie, działaj od razu. Następnie wprowadź rozwiązania zmniejszające dopuszczalne ryzyko średnie i utrzymuj ryzyko niskie na bezpiecznym poziomie.
5. Dokumentuj wyniki oceny
Wnioski z oceny ryzyka zawodowego powinny znaleźć się w firmowej dokumentacji. Opisz więc każde stanowisko, wykryte zagrożenia, wyniki analizy i zastosowane środki ochronne. Podaj też datę oceny i dane osoby, która ją przeprowadziła. Dokumentację należy sporządzić na piśmie, choć prawo nie narzuca w tym celu żadnego określonego wzoru.
Kto sporządza ocenę ryzyka zawodowego?
Prawo nie określa dokładnie, kto powinien przeprowadzać ocenę ryzyka zawodowego. Warto jednak pamiętać, że odpowiedzialność za ten obszar zawsze spoczywa na pracodawcy. To on musi zadbać, aby proces był wykonywany prawidłowo i skutecznie.
W małych firmach, gdzie pracodawca dobrze zna obowiązki pracowników i stosowane narzędzia, może on przeprowadzić ocenę samodzielnie. W większych przedsiębiorstwach najlepiej zlecić ją specjalistom ds. bezpieczeństwa i higieny pracy lub zewnętrznym ekspertom. Zagwarantuje to poprawną identyfikację wszystkich zagrożeń i dobór odpowiednich środków ochronnych.
Pracodawca powinien też regularnie weryfikować wyniki oceny i aktualizować je w razie ewentualnych zmian.
Co jaki czas musi być aktualizowana ocena ryzyka zawodowego?
Ocena ryzyka zawodowego nie ma sztywno ustalonej daty ważności. Przepisy jasno wskazują jednak sytuacje, w których trzeba ją zaktualizować. Należy to zrobić:
- Przy zmianach w organizacji pracy – gdy wprowadzasz nowe stanowiska, maszyny, narzędzia lub gdy zmienia się sposób wykonywania obowiązków.
- Po wypadku lub incydencie – jeśli zdarzenie ujawniło nowe zagrożenia lub pokazało, że wcześniejsze środki ochronne były niewystarczające.
- Przy zmianach w przepisach – np. nowych normach BHP lub wymaganiach prawnych dotyczących bezpieczeństwa pracy.
Duże zakłady powinny mieć na uwadze, że dobrą praktyką jest powtarzanie oceny ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy przynajmniej raz do roku. Aktualizacja polega na ponownym sprawdzeniu zagrożeń, weryfikacji działań ograniczających ryzyko i zapisaniu zmian w dokumentacji.
Ocena ryzyka zawodowego – podsumowanie
Ocena ryzyka zawodowego pozwala zidentyfikować wszystkie czynniki, które mogą skutkować zagrożeniem życia lub mieć negatywny wpływ na zdrowie pracowników. Zgodnie z wytycznymi PIP, proces ten polega na systematycznym sprawdzaniu stanowisk pracy i wprowadzaniu działań prowadzących do zmniejszenia ryzyka.
Ryzyko zawodowe określa prawdopodobieństwo wystąpienia wypadków lub szkodliwych skutków zdrowotnych związanych z wykonywaną pracą. Do powszechnych zagrożeń należą m.in. kontakt z substancjami chemicznymi, praca na wysokości czy hałas. Podczas analizy przydatny może okazać się wzór oceny ryzyka zawodowego.
Choć przepisy nie precyzują, kiedy i kto przeprowadza ocenę ryzyka zawodowego, pracodawca powinien zadbać o jej regularne i dokładne aktualizacje. Jest on również odpowiedzialny za wprowadzanie skutecznych środków ochronnych, takich jak regulamin pracy, szkolenia BHP czy ochrona przeciwpożarowa. Pozwalają one ograniczyć zagrożenia i utrzymać bezpieczne środowisko pracy.
