Czy na rencie można pracować?
Renta to świadczenie pieniężne, które wypłaca organ rentowy np. Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) osobom znajdującym się w szczególnej sytuacji życiowej. Kwestie z nią związane reguluje Ustawa z 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Renty są przyznawane z tytułu:
- niezdolności do pracy:
-
- stała: przyznawana, gdy niezdolność jest trwała, a jej odzyskanie jest niemożliwe;
- okresowa: przyznawana, gdy niezdolność ma charakter przejściowy i istnieją rokowania na jej odzyskanie w przyszłości;
- szkoleniowa: przyznawana na 6 miesięcy osobie, która spełnia warunki do otrzymania renty z tytułu niezdolności do pracy, ale orzeczono, że celowe jest jej przekwalifikowanie zawodowe.
- śmierci członka rodziny, przysługuje wtedy renta rodzinna;
- niezdolności do pracy orzeczonej przed 18 rokiem życia: renta socjalna;
- doznania uszczerbku na zdrowiu w wyniku wypadku, np. komunikacyjnego lub wypadku przy pracy: renta powypadkowa.
ZUS nie zabrania rencistom aktywności zawodowej. Przepisy jasno wskazują, że osoba pobierająca rentę rodzinną lub z tytułu niezdolności do pracy może podjąć zatrudnienie, o ile jej stan zdrowia na to pozwala. Celem systemu rentowego nie jest bowiem całkowite wyłączenie z rynku pracy, ale wsparcie osób, które utraciły w części lub całości zdolność do pracy zarobkowej.
Wyjątkiem od powyższej zasady jest pobieranie renty szkoleniowej. Jej celem jest wsparcie finansowe podczas zdobywania nowych kwalifikacji zawodowych, które mają pomóc danej osobie znaleźć pracę. W związku z tym podjęcie zatrudnienia, służby lub innej pracy zarobkowej, a także prowadzenie pozarolniczej działalności będzie skutkowało odebraniem renty.
Trzeba też pamiętać, że renta jest świadczeniem kompensacyjnym, czyli ma niejako zastąpić dochód, który osoba mogłaby uzyskać z pracy. Dlatego ustawodawca wprowadził limity przychodów, po których przekroczeniu renta może zostać zmniejszona lub zawieszona. Warto więc znać te progi i wiedzieć, jak rozliczać dodatkowe dochody.
| ZUS nie ogranicza rodzaju umowy – rencista może pracować zarówno na umowie o pracę, zleceniu, jak i o dzieło, a także prowadzić działalność gospodarczą. Istotne jest jednak, aby poinformował o tym ZUS. |
Czy można pracować na rencie z częściową niezdolnością do pracy?
Częściowa niezdolność do pracy to stan, w którym dana osoba w znacznym stopniu utraciła zdolność do wykonywania pracy w dotychczasowym, wyuczonym zawodzie, Jednak nadal zachowuje zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, np. o niższych kwalifikacjach, na innym stanowisku lub w niepełnym wymiarze czasu.
Oznacza to, że rencista posiadający takie orzeczenie o niezdolności do pracy może legalnie podjąć zatrudnienie pod warunkiem, że charakter wykonywanych obowiązków nie jest sprzeczny z jej ograniczeniami zdrowotnymi.
W praktyce renciści z częściową niezdolnością do pracy znajdują zatrudnienie w innym zawodzie lub w wymiarze dostosowanym do ich możliwości.
Czy można pracować na rencie z całkowitą niezdolnością do pracy?
To pytanie budzi najwięcej wątpliwości. Z pozoru wydaje się, że skoro dana osoba jest całkowicie niezdolna do pracy, to nie może podejmować żadnego zatrudnienia. Tymczasem orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy nie zawsze oznacza absolutny zakaz aktywności zawodowej.
Zgodnie z ustawą, całkowita niezdolność do pracy oznacza brak zdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej zgodnej z kwalifikacjami i stanem zdrowia. Jednak jeśli lekarz orzecznik ZUS nie widzi przeciwwskazań, możliwe jest podjęcie lekkich zadań, np. o charakterze zdalnym lub nieregularnym.
Należy jednak zachować szczególną ostrożność – jeśli ZUS uzna, że rencista wykonuje pracę sprzeczną z orzeczeniem, może to być podstawą do ponownej weryfikacji prawa do świadczenia.
| O tym, czy na rencie można pracować i w jakim zawodzie, szczególnie mając orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy, decyduje lekarz orzecznik medycyny pracy. |
Ile można dorobić do renty z tytułu niezdolności do pracy? Limity dochodów
ZUS określa limity przychodów, po których przekroczeniu renta może zostać zmniejszona lub zawieszona. Limity te są zmienne i zależą od przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej, które ogłasza prezes GUS.
Od 1 września 2025 r. obowiązują następujące pułapy:
| limit | limit kwotowo miesięcznie | skutek po przekroczeniu limitu |
| 70% przeciętnego wynagrodzenia | 6 124,10 zł brutto | zmniejszenie wysokości renty |
| 130% przeciętnego wynagrodzenia | 11 373,30 zł brutto | zawieszenie prawa do renty |
W praktyce oznacza to, że osoba pobierająca rentę może zarobić do 70% przeciętnego wynagrodzenia bez żadnych konsekwencji.
Warto wiedzieć, że ograniczenia nie obowiązują osób pobierających rentę rodzinną, jeśli jej wysokość jest korzystniejsza od ustalonej emerytury z tytułu ukończenia powszechnego wieku emerytalnego.
Przekroczenie limitu dochodów a zmniejszenie wysokości renty
Zmniejszenie renty następuje, gdy przychód rencisty przekracza dolny próg (70% przeciętnego wynagrodzenia), ale nie przekracza górnego (130%).
W takiej sytuacji ZUS nie odbiera prawa do świadczenia, lecz obniża jego wysokość.
Od 1 września, jeśli rencista osiągnie zarobki między 6 124,10 zł a 11 373,30 zł brutto, jego świadczenie zostanie zmniejszone maksymalnie o kwotę:
- 939,61 zł – dla renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy;
- 704,75 zł – dla renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy;
- 798,72 zł – dla renty rodzinnej przysługującej jednej osobie.
ZUS dokonuje rozliczenia na podstawie informacji o przychodach, które rencista jest zobowiązany mu przekazać. W praktyce może to być miesięczne oświadczenie lub roczne rozliczenie. Za niezgłoszenie przekroczenia limitu renciście grozi obowiązek zwrotu nieprawidłowo wypłaconych środków.
Przekroczenie limitu dochodów a zawieszenie prawa do renty
Jeśli przychód przekroczy 130% przeciętnego wynagrodzenia, ZUS zawiesi wypłatę świadczenia za miesiące, w których nastąpiło przekroczenie. Nie oznacza to jednak utraty prawa do renty – po spadku dochodów poniżej limitu świadczenie jest wznawiane. Aby znowu otrzymywać pieniądze z ZUS, należy złożyć wniosek podając nowe informacje o dochodach, które od teraz będą niższe niż próg, który spowodował zawieszenie lub zmniejszenie renty.
Ważne jest, by rencista nie ukrywał przychodów. Jeśli ZUS odkryje niezgłoszone zatrudnienie lub zaniżone zarobki, może żądać zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami.
Dlatego każda osoba dorabiająca do renty powinna:
- zgłosić podjęcie pracy w ZUS;
- regularnie informować organ rentowy o wysokości osiąganego przychodu;
- pilnować, by nie przekroczyć obowiązujących limitów.
| ZUS zawiesza rentę za miesiące, w których nastąpiło przekroczenie. Po zmniejszeniu dochodów poniżej limit – wypłacanie świadczenia zostanie wznowione. |
Podsumowanie
Podjęcie pracy na rencie nie jest zabronione – wręcz przeciwnie, ustawodawca zachęca osoby niezdolne do pracy do aktywizacji zawodowej, jeśli ich stan zdrowia na to pozwala. Renciści mają prawo pracować na rencie, ale muszą pilnować limitów przychodów: przekroczenie progów 70% lub 130% przeciętnego wynagrodzenia skutkuje odpowiednio zmniejszeniem lub zawieszeniem świadczenia. Przy czym nie ma tu znaczenia rodzaj umowy, ale liczy się sam fakt uzyskania przychodu. Ponadto renciści mają obowiązek poinformowania ZUS o każdym podjęciu pracy i wysokości zarobków.
Dzięki przestrzeganiu tych zasad można bezpiecznie dorabiać, nie ryzykując utraty świadczenia. Praca na rencie to sposób na poprawę sytuacji finansowej, zachowanie aktywności i podtrzymanie kontaktu z rynkiem pracy – pod warunkiem że odbywa się zgodnie z przepisami.
