Urlop opiekuńczy na dziecko – kto jest uprawniony?
Urlop opiekuńczy przysługuje każdemu pracownikowi zatrudnionemu na umowę o pracę. Nie ma przy tym znaczenia ani staż pracy, ani wymiar etatu.
Uprawnienie to wynika bezpośrednio z Kodeksu pracy i obowiązuje od 26 kwietnia 2023 roku. Ma umożliwić Ci osobistą opiekę lub realne wsparcie bliskiej osoby, która potrzebuje tego z powodów zdrowotnych.
Z urlopu opiekuńczego możesz skorzystać, jeśli opieki wymaga:
- członek Twojej rodziny, czyli:
- syn lub córka,
- matka lub ojciec,
- małżonek,
- osoba mieszkająca z Tobą we wspólnym gospodarstwie domowym, nawet jeśli nie łączy Was formalny związek. Może to być np. partner lub partnerka.
Urlop opiekuńczy przewidziany jest dla osób, których bliscy wymagają znacznej opieki lub wsparcia z poważnych względów medycznych. Przepisy nie ograniczają tego wyłącznie do choroby.
Urlop opiekuńczy na rodzica, żonę, męża – zasady obowiązywania
Dodatkowy urlop opiekuńczy został wprowadzony do Kodeksu pracy w ramach zmian dostosowujących polskie prawo do przepisów Unii Europejskiej. To efekt regulacji dotyczących przejrzystych warunków pracy oraz równowagi między życiem zawodowym a prywatnym. Celem tych przepisów jest wsparcie pracowników w godzeniu kariery z opieką nad bliskimi, zwłaszcza w starzejącym się społeczeństwie.
Zobacz również: Work-life balance – definicja, przykłady i wskazówki
Urlop opiekuńczy na członka rodziny przyznawany jest na wniosek pracownika. Zasady jego udzielania reguluje art. 173¹ Kodeksu pracy.
Warto w tym miejscu zaznaczyć, że urlop ten nie jest tożsamy z opieką na zdrowe dziecko (z tytułu art. 188 Kodeksu pracy). Dotyczy ona bowiem wyłącznie opiekunów dzieci do 14. roku życia, jest w pełni płatna, a jej wymiar wynosi 2 dni lub 16 godzin w roku kalendarzowym. Jeszcze inaczej działa zwolnienie lekarskie na chore dziecko – jego limit to 60 lub 14 dni rocznie (w zależności od wieku pociechy), a wysokość zasiłku odpowiada 80% wynagrodzenia.
W jakich sytuacjach można wziąć urlop opiekuńczy?
Urlop opiekuńczy możesz wziąć zawsze wtedy, gdy bliska Ci osoba potrzebuje Twojej osobistej opieki z powodów zdrowotnych. To zazwyczaj nagłe sytuacje, takie jak np. zabieg czy operacja, po których Twój rodzic przez kilka dni nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować.
Twoja obecność w domu będzie też niezbędna, gdy Twoje dziecko doznało urazu i wymaga pomocy przy codziennych czynnościach, takich jak poruszanie się po domu czy przygotowanie posiłków.
Ile przysługuje dni urlopu opiekuńczego?
Każdemu pracownikowi przysługuje 5 dni urlopu opiekuńczego na dziecko, rodzica czy małżonka w ciągu roku. Pula ta jest całkowicie niezależna od innych świadczeń – np. urlopu wypoczynkowego. Nie zaliczają się do niej również 2 dni (lub 16 godzin) opieki nad dzieckiem. To zupełnie różne uprawnienia.
Czy urlop opiekuńczy jest płatny?
Urlop opiekuńczy nie jest płatny. Za czas ten pracownikowi nie przysługuje ani wynagrodzenie, ani zasiłek, a pensja pomniejszana jest proporcjonalnie. Różni go to zarówno od opieki nad zdrowym dzieckiem – płatnej 100%, jak i od L4 na chore dziecko – płatnego 80%.
Wniosek o urlop opiekuńczy – jak napisać i złożyć?
Wniosek o urlop opiekuńczy składasz najpóźniej na jeden dzień przed planowanym wolnym, w formie papierowej albo elektronicznej. Przepisy dokładnie określają, jak to zrobić. Jeśli spełnisz warunki formalne, pracodawca będzie musiał udzielić Ci urlopu na rodzica, dziecko lub małżonka.
Wniosek możesz przekazać mu:
- na piśmie,
- mailowo lub przez system kadrowy, jeśli taki działa w Twojej firmie.
W przypadku wniosku pracownika o urlop opiekuńczy nie obowiązuje żaden urzędowy wzór. Liczy się jedynie treść i komplet danych. W dokumencie należy zawrzeć:
- imię i nazwisko osoby, która wymaga opieki lub wsparcia,
- przyczynę konieczności zapewnienia osobistej opieki lub wsparcia,
- stopień pokrewieństwa (w przypadku członka rodziny),
- adres zamieszkania (w przypadku osoby spoza rodziny, ale mieszkającej z Tobą).
We wniosku nie musisz natomiast szczegółowo opisywać stanu zdrowia osoby, nad którą sprawujesz opiekę. Nie dołączasz też do niego zaświadczenia lekarskiego. Twój pracodawca nie ma prawa żądać od Ciebie dokumentów medycznych ani ich weryfikować.
Jeśli zastanawiasz się, jak napisać wniosek o bezpłatny urlop opiekuńczy na żonę, męża lub innego członka rodziny, skorzystaj z naszego uniwersalnego wzoru:
|
……………………………………….. (miejscowość i data) ……………………………………….. (imię i nazwisko pracownika) ……………………………………….. (nazwa pracodawcy) ……………………………………….. (adres pracodawcy) Wniosek o udzielenie urlopu opiekuńczego Na podstawie art. 173¹ Kodeksu pracy wnoszę o udzielenie mi urlopu opiekuńczego w wymiarze …… dni/dnia w roku ……, w terminie od ………………… do …………………. Oświadczam, że: Chcę skorzystać z urlopu opiekuńczego w celu zapewnienia osobistej opieki lub wsparcia z poważnych względów medycznych: ………………………………………………………………………………….. (imię i nazwisko osoby wymagającej opieki/wsparcia) Osoba wskazana w pkt 1 wniosku: ☐ pozostaje ze mną w stosunku pokrewieństwa: ……………………………………….. (stopień pokrewieństwa) ☐ nie pozostaje ze mną w stosunku pokrewieństwa i zamieszkuje pod adresem: ………………………………………………………………………………….. (adres zamieszkania) Konieczność osobistej opieki lub wsparcia wynika z: ………………………………………………………………………………….. (ogólna przyczyna – bez opisywania szczegółów medycznych) ……………………………………….. (podpis pracownika) |
Czy pracodawca może odmówić urlopu opiekuńczego?
Pracodawca ma obowiązek udzielenia urlopu opiekuńczego, więc jeśli złożysz wniosek poprawnie i w terminie, nie może odmówić Ci wolnego. Nie powinien oceniać zasadności sytuacji i sprawdzać, czy opieka faktycznie będzie sprawowana.
Urlop opiekuńczy a inne urlopy i L4 na opiekę
W ramach podsumowania zapoznaj się z kluczowymi różnicami pomiędzy urlopem opiekuńczym a innymi podobnymi świadczeniami:
| Rozwiązanie | Na kogo | Roczny wymiar | Płatność | Podstawa prawna |
|---|---|---|---|---|
| Urlop opiekuńczy | Członek rodziny (m.in. rodzic, małżonek, dziecko) lub osoba z tego samego gospodarstwa domowego | 5 dni | Niepłatny | KP art. 173¹ |
| Opieka nad dzieckiem | Dziecko do 14 lat | 2 dni albo 16 godzin | Płatna 100% | KP art. 188 |
| Zasiłek opiekuńczy (L4 na opiekę) | Chore dziecko lub inny członek rodziny | 60 dni (do 14. r.ż.) lub 14 dni (od 14. r.ż.); z wyjątkami | Płatny 80% | ZUS + ustawa zasiłkowa |
| Zwolnienie z powodu siły wyższej | Zależnie od sytuacji (sprawy rodzinne) | 2 dni albo 16 godzin | Płatny 50% | KP art. 148¹ |
| Urlop wypoczynkowy | Ty | 20 albo 26 dni (zależnie od stażu) | Płatny 100% | KP art. 154 |
| Urlop na żądanie | Ty | do 4 dni (w ramach wypoczynkowego) | Płatny 100% | KP art. 167² + wyjaśnienie PIP |
Ile płatny jest urlop opiekuńczy, na kogo można wziąć? Podsumowanie
Znając różnice między urlopem opiekuńczym a innymi świadczeniami, łatwiej wybierzesz rozwiązanie dopasowane do swojej sytuacji i unikniesz nieporozumień z pracodawcą. Jeśli bliska osoba wymaga Twojego wsparcia, nie wahaj się więc skorzystać z przysługujących Ci praw i złóż wniosek o urlop opiekuńczy!
min.
